Khi người lớn không xin phép: Bài học về tôn trọng quyền cá nhân từ những điều nhỏ

Trong đời sống gia đình, không khó để bắt gặp những tình huống tưởng chừng như vô hại: người bà nhẹ nhàng đẩy cửa phòng cháu mà không gõ cửa, người mẹ lén kiểm tra điện thoại con khi con đang ngủ, hoặc người cha ép con kể chi tiết từng cuộc trò chuyện với bạn bè. Với nhiều người lớn, đó là biểu hiện của sự quan tâm. Nhưng dưới góc nhìn của một đứa trẻ vị thành niên đang từng bước xây dựng nhân cách, đó có thể là những vết xước vô hình lên quyền riêng tư và lòng tự trọng.

 Khi người lớn không xin phép: Bài học về tôn trọng quyền cá nhân từ những điều nhỏ

Quyền cá nhân không chỉ dành cho người lớn

Theo Luật Trẻ em 2016, Điều 6 và Điều 36 quy định rõ: trẻ em có quyền được bảo vệ đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình. Điều này không phải là đặc quyền chỉ dành cho người trưởng thành, mà là quyền cơ bản của mọi công dân – dù ở bất kỳ độ tuổi nào.

Thế nhưng, trong thực tế, không ít gia đình vẫn tồn tại suy nghĩ rằng trẻ con “không có gì cần riêng tư cả”. Điều này dẫn đến hàng loạt hành vi vi phạm quyền cá nhân bị hợp lý hóa dưới danh nghĩa “quan tâm” – như tự tiện kiểm tra đồ dùng cá nhân, đọc nhật ký, theo dõi tin nhắn hay vào phòng mà không cần gõ cửa.

Gõ cửa trước khi vào – hành động nhỏ, thông điệp lớn

Gõ cửa trước khi vào phòng không chỉ là một hành động lịch sự – nó là sự công nhận rằng người ở trong căn phòng đó có quyền sở hữu không gian riêng của mình, dù chỉ là tạm thời. Khi người lớn bỏ qua hành động này, họ vô tình truyền đi thông điệp rằng “quyền của con không được tính”, rằng người lớn có quyền can thiệp vào mọi thứ.

Một bạn học sinh lớp 9 từng chia sẻ: “Mỗi lần bà nội mở cửa phòng bất ngờ, cháu cảm thấy như mình đang bị xâm nhập. Cháu không dám viết nhật ký, không dám gọi điện với bạn bè. Cháu thấy mình bị kiểm soát chứ không phải được yêu thương.”

Sự tôn trọng là nền tảng của lòng tin

Khi trẻ được tôn trọng không gian riêng tư, các em sẽ cảm thấy được công nhận như một cá thể độc lập. Từ đó, trẻ sẽ dễ dàng tin tưởng và chia sẻ với người lớn hơn. Ngược lại, sự xâm phạm thường xuyên khiến trẻ thu mình, nổi loạn hoặc học cách giấu giếm.

Tôn trọng quyền cá nhân không có nghĩa là buông lỏng hay phó mặc trẻ. Đó là cách thể hiện sự quan tâm đúng mực, là lời nhắn rằng: “Bố mẹ luôn ở đây nếu con cần, nhưng cũng tin tưởng và tôn trọng quyết định của con.”

Từ những điều nhỏ, xây nên nhân cách lớn

Dạy trẻ về quyền cá nhân không nhất thiết phải bắt đầu từ sách luật hay bài giảng dài dòng. Hành động nhỏ như gõ cửa trước khi vào phòng, hỏi ý kiến trước khi chia sẻ hình ảnh con lên mạng xã hội, hoặc xin phép trước khi đọc một tin nhắn trên thiết bị của con… chính là bài học sống động và thực tế nhất.

Và bài học đó không phải chỉ dành cho trẻ – mà bắt đầu từ chính người lớn.

📘 1. Luật Trẻ em 2016 – Luật số 102/2016/QH13

Hiệu lực từ ngày 01/6/2017

📌 Điều 6. Nguyên tắc thực hiện quyền và bổn phận của trẻ em

“1. Bảo đảm để trẻ em thực hiện đầy đủ quyền và bổn phận của mình một cách công bằng, không phân biệt đối xử.
2. Bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ em trong các quyết định liên quan đến trẻ em.”

📌 Điều 36. Quyền được giữ bí mật đời sống riêng tư

“1. Trẻ em có quyền được giữ bí mật về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình; không ai được tiết lộ, sử dụng thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình của trẻ em khi chưa có sự đồng ý của trẻ em từ đủ 07 tuổi trở lên và của cha, mẹ, người giám hộ, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.”

📌 Điều 37. Quyền được bảo vệ để không bị xâm hại

“Trẻ em có quyền được bảo vệ tính mạng, thân thể, nhân phẩm, danh dự; được bảo vệ để không bị bạo lực, bóc lột, lạm dụng về thể chất và tinh thần...”

📘 Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam 2013

📌 Điều 37

“Trẻ em được Nhà nước, gia đình và xã hội bảo vệ, chăm sóc và giáo dục; được tham gia vào các vấn đề liên quan đến trẻ em. Nghiêm cấm hành vi xâm hại, bạo hành, lạm dụng, bóc lột và bỏ rơi trẻ em.”

📘 Bộ luật Dân sự 2015

📌 Điều 38. Quyền về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình

“Không ai được quyền thu thập, lưu giữ, sử dụng hoặc công khai thông tin liên quan đến đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình của người khác mà không được sự đồng ý của người đó.”

Lưu ý: Với trẻ dưới 18 tuổi, sự đồng ý còn cần từ cha mẹ hoặc người giám hộ hợp pháp.

📘 Nghị định 130/2021/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo trợ, trợ giúp xã hội và bảo vệ trẻ em

📌 Điều 23. Vi phạm quy định về bảo vệ bí mật đời sống riêng tư của trẻ em

“Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi tiết lộ, sử dụng thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình của trẻ em khi chưa được sự đồng ý…”